Column

ERASMUS!

Desidirius Erasmus is waarschijnlijk de grootste denker die Nederland ooit heeft gekend. Toch bleek bij onderzoek in 2005 dat slechts 65% van de Nederlanders hem kent. Ruim een derde deel van de ondervraagden dacht namelijk dat de ‘Zwaan’ in Rotterdam was vernoemd naar diens architect. De humanist Erasmus leefde in de vijftiende eeuw en reisde voor studie en werk naar de grote centra van studie in die tijd in Leuven, Parijs en Cambridge. Net als hij destijds stelt ook het Erasmus uitwisselingsprogramma mobiliteit en verdere carrièrekansen door onder onderwijs centraal. Legde Erasmus daarvoor de basis met het nalaten van financiële middelen aan een instelling voor hoger onderwijs in Basel, inmiddels ben ik tweeënhalve maand onderweg voor mijn Erasmussemester in Stockholm. Maar waarom Stockholm? Hoe kom je daar terecht? Wat zijn de verschillen? Welke vakken volg ik? En last but not least welke lessen kunnen worden geleerd?

De deadline voor aanmelding voor een studieverblijf in het buitenland lag op 1 februari jl. Blijf je binnen Europa dan ga je via Erasmus. Buiten Europa zul je moeten aankloppen bij fondsen als Marco Polo. Je geeft drie voorkeuren op van steden waar je graag zou willen studeren. Gezien het relatief hoge onderwijsniveau in de Noord-Europese landen, een ruim aanbod Engelstalige vakken en het predikaat dat Stockholm draagt als zijnde de capital of Scandinavia had ik mijn keuze snel gemaakt. De grootschaligheid van het hele programma, enerzijds veroorzaakt door het grote aantal steden waaruit gekozen kan worden en anderzijds door het enorme aantal studenten dat op uitwisseling wil, vergt de nodige organisatie. Het was dan ook in april dat de gelukkigen te horen kregen waar men naar toe mocht. Vanaf toen begon mijn voorbereiding voor vijf maanden Stockholm. Beetje taalvoorbereiding, het kiezen van vakken en het vinden van huisvesting. Juist vanwege de Europese samenwerking wordt de student ook veel werk uit handen genomen. Je blijft ingeschreven staan aan je eigen, Nederlandse universiteit, kan gewoon blijven lenen bij de IB-groep en als klap-op-de-vuurpijl ontvang je ook nog eens een vergoeding voor je OV à tachtig euro per maand. Dit gecombineerd met de bijdrage die je via Eramus krijgt, maakt dat de financiën eigenlijk geen reden mogen zijn om na te laten een poosje in het buitenland te gaan studeren. Het devies luidt dan ook GAAN!

Het eerste vak dat ik hier volg is Introduction to Swedish law en heeft zoals de naam al doet vermoeden een inleidend karakter op het Zweedse recht. Juist vanwege het basale niveau en de diverse excursies die aan het vak verbonden zijn heb ik al een aantal leuke en opmerkelijke verschillen ontdekt. Zo zitten de 349 parlementariërs hier niet op politieke kleur gesorteerd in het parlement, maar krijgt de volksvertegenwoordiger zijn stoel gewezen op basis van de plaats waar hij of zij vandaan komt. Dus niet links of rechts bepaalt de volgorde, maar noord en zuid. Toch is geen sprake van een districtenstelsel zoals men dat in Engeland kent. Vraag die bij mij opkomt is waarom dit niet ook in Nederland zouden toepassen. Venlo is dan in ieder geval niet op de eerste rij vertegenwoordigd. Ook het fenomeen van een ‘vak-k’ kent men in het Zweedse parlementaire stelsel niet. Maar ook in het strafrecht bestaan verschillen. Zo kent het systeem hier geen vervolgingsmonopolie voor het OM, maar kan een slachtoffer ook zelf tot vervolging overgaan. Of het feit dat bij de rechtspleging in hoger beroep gebruik gemaakt wordt van de video-opnames van het proces in eerste aanleg om het oordeel om te baseren. Vindt het EVRM dat wel goed? Een ander in het oogspringend kenmerk van het Zweedse rechtstelsel is de zogenaamde self regulation. Door het feit dat Zweden zo dun bevolkt is, negen miljoen mensen op een oppervlakte van zo’n elf keer Nederland, speelt een centraal gezag een veel minder grote rol. Hoewel dit wellicht tegenstrijdig klinkt wanneer het gaat om Zweden, een land waar de overheid ontzettend veel voor haar burgers regelt, wordt toch ook heel veel aan centrale en lokale organisaties overgelaten. Daarbij kan met name worden gedacht aan werkgelegenheid en huisvesting. Zijn wij wellicht toch niet zo uniek met ‘ons’ polderen?!

Je stelt jezelf voortdurend vragen, maakt vergelijkingen, hoort en passant ook nog eens de verhalen van je mede-exchangestudenten over hoe zaken in hun land zijn geregeld en komt tot de conclusie dat maar één woord passend is: RELATIVEREN. Geen land is perfect en Nederland is zo slecht nog niet. De Scandinavische landen worden vaak als gids gezien voor de rest van Europa en op bepaalde gebieden kunnen ze dat ook zeker zijn. Maar tegelijkertijd is mij hier ook duidelijk geworden dat ook Zweden de problemen kent die horen bij een westerse samenleving in de eenentwintigste eeuw. Het milieu, de staatsinrichting, immigratieproblemen, de vergrijzing en natuurlijk het eeuwenoude thema veiligheid zijn ook hier voorwerp van zorg en aan discussie onderhevig.

Die relativering is naar mijn mening echter geen reden om niet op Erasmus te gaan. Ik zou zelfs willen verdedigen dat het juist dé reden is om te gaan. Het opdoen van kennis en het delen van ervaringen vormen juist in de kern datgene waarvoor Desiderius Erasmus een paar eeuwen geleden de in de inleiding genoemde intellectuele hoofdsteden van het toenmalige Europa bezocht. Daarmee heeft hij de eerste aanzet gegeven tot een programma dat zich richt op mobiliteit en verdere carrièrekansen door onderwijs. Het programma dat tegenwoordig zijn naam draagt.

Zweden mag dan voor mij misschien enigszins van zijn voetstuk zijn gevallen, laten we toch vooral met z’n allen gebruik maken van het Europese uitwisselingsprogramma zodat ‘onze’ Erasmus nog heel lang fier overeind blijft staan en een symboolfunctie kan blijven vervullen voor de Europese eenheidsgedachte. De jeugd heeft de toekomst en ik wil iedereen dan ook oproepen om te gaan, ga op ERASMUS! Al zou het alleen maar zijn om te zorgen dat bij onderzoek in 2010 Desiderius Erasmus door 100% wordt genoemd als onze grootste denker ooit!

Etienne Dijkhorst